\\               ΤΙΜΕ ΙΝ ΑΤΗΕΝS            
 


GREEKS 
IN AUSTRALIA

Explore the Map above





 


 

 

Από την εμπάθεια στην ενσυναίσθηση

 

ΠΡΟΟΙΜΙΑΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ

 

Ο άνθρωπος στις  λέξεις του που δημιούργησε μόνος του έβαλε και μία ανθρώπινη σημασία. Η σημασία αυτή δεν είναι πάντα στατική από μία γενεά στην άλλη.΄Ομως στο διάβα των αιώνων μένει ως ένα σημάδι μιας ιδέας και με όλες τις λέξεις του ο άνθρωπος έκανε έτσι τον πολιτισμό του. Πάντως όλοι μας συμφωνούμε πως προηγμένος πολιτισμός χωρίς γλώσσα δεν μπορεί να υπάρχει.

 

Ο πολιτισμός μας είναι ανθρωπογενής και δεν υπάρχει στη φύση παρά μόνο στη σημασία των λέξεων του. Για το λόγο αυτό στη «θεά» Φύση δεν υπάρχει τίποτα που η ίδια το θεωρεί να είναι καλό ή κακό. Αυτόν τον ανθρώπινο  διαχωρισμό σε καλό ή κακό, μόνο η ανθρώπινη σκέψη τον κάνει.

 

Αυτή μπορούμε να την ονομάσουμε μία επιστήμη, γιατί επί+ίσταμαι σημαίνει βρίσκομαι πάνω σε κάτι και ασχολούμαι σχολαστικά με αυτό. Το επίσταμαι προσδιόρισε τη γνώση, αλλά και την ικανότητα να χρησιμοποιεί σωστά αυτή τη γνώση. Ο όρος αυτός έδωσε πάρα πολύ σημαντικές λέξεις  όπως την επιστήμη, τον επιστήμονα, επιστημονικός και το επιστητό= το αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας.

Την επιστήμη της σημασίας των λέξεων μπορούμε κάλλιστα να την ονομάσουμε «ανθρωποσημασιολογία». Ακούγεται θαυμάσια και μπορούμε και στα Αγγλικά να την πούμε anthroposemasiology με ακρώνυμο=acronym ASL! Εάν δεν γνωρίζει κανείς τη σημασία αυτού του ακρώνυμου, τότε  βρίσκεσαι σε αδιαπέραστο και πυκνό σκοτάδι. ΄Αρα όλες οι λέξεις που υπάρχουν και δεν ξέρει κανείς τη σημασία τους είναι σαν να μην υπάρχουν. Η σημασία που έδωσε ο άνθρωπος σε αυτές τις κάνει μία κινητήρια δύναμη για το μυαλό και με αυτές ο άνθρωπος καλλιεργεί την κρίση του η οποία δεν θα υπήρχε εάν δεν έκανε τις λέξεις αυτές. Και με τις λέξεις σκεφτόμαστε και είμαστε ό,τι σκεφτόμαστε. Με αυτές κάναμε τον πολιτισμό μας. ΄Αρα η ανθρωποσημασιολογία μπορεί να είναι μία ακόμη επιστήμη που δεν την έχουμε ανακαλύψει, αλλά όπως όλοι σας διαπιστώνετε είναι μία άκρως σοβαρή ιδέα, γιατί η ανθρώπινη σημασία των λέξεων κινεί όλα τα νήματα της ύπαρξής μας.

 

  ΕΜΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ

Η λέξη μας εμπάθεια προέρχεται από το επίθετο εμπαθής και είναι λέξη της ελληνιστικής περιόδου - εν +πάθος - που σήμαινε αρχικά το έντονο πάθος, τη μισαλλοδοξία για να εξελιχθεί στη σημασία «κακότητα, προκατειλημμένη αρνητική ή εχθρική στάση».  Η σημασία της λέξης στο Λεξικό του Γ.Μπαμπινιώτη προσδιορίζεται ως εξής: «η έντονη αντιπάθεια (εναντίον κάποιου) που εμποδίζει την  αντικειμενική κριτική ή έκφραση έντονου αρνητικού συναισθήματος». Ο δε εμπαθής προσδιορίζεται ως «αυτός που είναι γεμάτος εμπάθεια».

Όλα προέρχονται από το πλούσιο σε παράγωγα ρήμα μας «Πάσχω» με τη σημασία του υποφέρω.

(Αυτό το ρήμα μάς προίκισε με πάρα πολλές λέξεις όπως: πάθος, τα πάθη, πάθημα, πάθηση, παθητικός, νηπενθής (αυτός που δεν νιώθει λύπη, ή δεν προκαλεί λύπη), παθός, απαθής, πολυπαθής, εμπαθής , συμπαθής  και το πένθος από εδώ προήλθε, αλλά και πολλές άλλες που μπορείτε να σκεφτείτε. Πού να ανοίξουμε τη βρύση της αγγλικής γλώσσας που οικειοποιήθηκε λέξεις διαμάντια: Pathos, και  σημειώνουν: From Greek παθείν and the verb Πάσχω και σημειώνουν πως συγγενεύει με τις άλλες μας λέξεις όπως: πόθος και πόνος και από εδώ παράγονται όλες οι παρακάτω: antipathy, apathy, empathy, sympathy, patient (=ο πάσχων στο νοσοκομείο), compassion, compatible, passion, passive και πολλές άλλες.) 

Στην Αγγλική η εμπάθεια ως empathy  δηλώνει: «τη συμμετοχή στο πάθος, σ’ αυτό που παθαίνει κάποιος και υποφέρει, στη δυστυχία τού άλλου μέχρι την ταύτισή του με αυτόν που υποφέρει και, τελικά, «τη συμπάθεια, τη συμπόνια». Έφτασε δηλ. να δηλώνει το ακριβώς αντίθετο από την ελληνική λέξη εμπάθεια !

Πολύ διαφορετικά εξελίχθηκε η ομόρριζη ελληνική λέξη συμπάθεια, η οποία πέρασε στην Αγγλική ως sympathy. Αυτή δήλωσε «την εναρμόνιση με τα συναισθήματα κάποιου άλλου» για να φτάσει τελικά και στη σημασία «συλλυπητήρια» ως έκφραση «της συμμετοχής στη λύπη, στο πένθος, στην ατυχία τού άλλου».

H ελληνική λέξη ενσυναίσθηση είναι η λέξη που επιλέχθηκε για να μεταφραστεί ο αγγλλοσαξωνικός πλέον όρος “empathy”, που χρησιμοποιήθηκε για να μεταφραστεί ο γερμανικός όρος “Empathie”, που προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη “εμπάθεια” που σήμαινε το ισχυρό, σφοδρό πάθος, χωρίς να προσδίδεται στη λέξη θετικός ή αρνητικός χαρακτήρας. Αρκετά πολύπλοκο ταξίδι για μία μόνο λέξη.

 

Ενσυναίσθηση λοιπόν είναι το να βλέπεις με τα μάτια τού άλλου, το να ακούς με τα αυτιά τού άλλου και το να αισθάνεσαι με την καρδιά τού άλλου. Τα συστατικά της λέξης αποτελούνται από τις λέξεις εν, συν και αίσθηση, υποδηλώνοντας την επέκταση της αίσθησης του ατόμου πέρα από τον εαυτό του. Το αντίθετο της ενσυναίσθησης σήμερα είναι η εμπάθεια, η οποία υποδηλώνει προκατάληψη και αρνητική στάση. Επιλέχθηκε ο όρος ενσυναίσθηση  για να ακολουθήσει σημασιολογικά τον όρο “empathy”. Προτιμήθηκε έτσι η σημασιολογική ακολουθία έναντι της ετυμολογικής ακολουθίας.

 

Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ

 

Ακούω και βλέπω – τα τελευταία χρόνια - πως πολύς κόσμος χρησιμοποιεί τον όρο «ενσυναίσθηση». «Αυτός έχει πολύ καλή ενσυναίσθηση». « Έχει πολλή ενσυναίσθηση το παιδί μου και στεναχωριέται πολύ για τους άλλους…» ΄Η ακόμη « Δεν έχει καθόλου ενσυναίσθηση, δεν με σκέφτεται καθόλου».΄Ολες αυτές είναι καινούριες ψυχολογικές έννοιες με καινούρια ονόματα. Οι ψυχολογικές έρευνες ανέτρεψαν την αρχική σημασία της εμπάθειας.

 

Ο όρος ενσυναίσθηση – όπως ήδη ειπώθηκε - αφορά στην κατανόηση των συναισθημάτων του άλλου. Να δω τα πράγματα με τα μάτια του άλλου. Ενσυναίσθηση είναι να δω ότι τα πράγματα δεν είναι μόνο έτσι όπως τα αντιλαμβάνομαι εγώ, αλλά να κατανοήσω και τα δικά του.

Οι ψυχολόγοι λένε πως βασική προϋπόθεση για την απόκτηση της ενσυναίσθησης, είναι η εξάσκηση της συναίσθησης. Συναίσθηση είναι η απόλυτη επίγνωση και συνείδηση μιας κατάστασης. Από εδώ η αγγλική γλώσσα με πολλή φαντασία έκανε τη synaesthesia και μετά εμείς συνθέσαμε τη συναισθησία ως όρο της επιστήμης της ψυχολογίας. Σίγουρα δεν μπορούμε από τη μία στιγμή στην άλλη να αποκτήσουμε πλήρη ενσυναίσθηση, όμως χωρίς άλλο μπορούμε να μπούμε στη διαδικασία να ακούσουμε, να κατανοήσουμε τον άλλο χωρίς κριτική, χωρίς διάθεση να συγκρουστούμε, χωρίς αμυντική στάση.

 

Τέλος φρονούμε πως μετά από μία ανάγνωση και προφορική ανάλυση στα ελληνικά όλων των ανωτέρω, μέσα σε μία τάξη – ας πούμε σε ένα Τμήμα του VCE εδώ στη Μελβούρνη – όλοι οι μαθητές θα είναι σε θέση να κατανοήσουν το σημερινό μας όρο της ενσυναίσθησης, αλλά και να προτείνουν διάφορες καταστάσεις όπου η ενσυναίσθηση μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη διαγωγή τους και στη συμπεριφορά τους μέσα στο σχολείο, αλλά και στην κοινωνία.

 


 

 

 

Του
ΘΩΜΑ Γ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ

 

 

 


 

 

 


 
 

 

 

  

 

 



 
 

 

 

 

 

 

 


 
 

Disclaimer
While every effort has been made by ANAGNOSTIS to ensure that the information on this website is up to date and accurate, ANAGNOSTIS  does not give any guarantees, undertakings or warranties in relation to the accuracy completeness and up to date status of the above information.
ANAGNOSTIS will not be liable for any loss or damage suffered by any person arising out of the reliance of any information on this Website

.Disclaimer for content on linked sites
ANAGNOSTIS accepts no responsibility or liability for the content available at the sites linked from this Website.
Το περιοδικό δεν ευθύνεται για το περιεχόμενο άρθρων των συνεργατών.

Anagnostis  P.O.Box 25 Forest Hill 3131 Victoria Australia
 enquiry@anagnostis.info