\\               ΤΙΜΕ ΙΝ ΑΤΗΕΝS            






GREEKS 
IN AUSTRALIA

Explore the Map above





 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ρήγας Φεραίος και Αδαμάντιος Κοραής:
Οι δυο πρωτεργάτες της αφύπνησης της
 συνείδησης του Νέου Ελληνισμού

 

Του Χρήστου Ν. Φίφη

 

Η Ελληνική επανάσταση του 1821 δεν ήταν κάτι που θα μπορούσε να γίνει αυτόματα, από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειαζόταν να προηγηθεί κάποια ιδεολογική αφύπνηση, κάποια ταύτιση με το ελληνικό υπόβαθρο, κάποιο όραμα, κάποια οριοθέτιηη σκοπών. Οι προηγηθέντες αιώνες δουλείας συντέλεσαν στην πτώση του ηθικού, στην πτώση του επιπέδου εκπαίδευσης, στη μοιρολατρεία, στην έλλειψη αυτοπεποίθησης. Μια ελπίδα ήταν ότι η μεγάλη χριστιανική δύναμη της Ρωσίας ίσως βοηθούσε και τους ΄Ελληνες ν’ αποιτινάξουν τον οθωμανικό ζυγό αλλά οι πικρές εμπειρίες ττης Επανάστασης των Ορλοφικών στην Πελοπόννησο το 1770 με την τελική εγκατάλειψη των επαναστατημένων στην τύχη τους είχε οδηγήσει σε απογοήτευση και μεγάλες επιφυλάξεις για τις υποσχέσεις των ξένων δυνάμεων.

         Η Τουρκία μετά τα γεγονότα του 1770 πήρε δραστικά μέτρα εναντίον εστιών αντίστασης και πιθανής επανάστασης όπως ήταν οι Σουλιώτες και οι κλέφτες. Το 1803 η αντίσταση του Σουλίου καταβλήθηκε και το 1806 ο τελευταίος σημαντικός κλέφτης της Πελοποννήσου, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, συνεχώς καταδιωκόμενος κατόρθωσε να περάσει στη Ζάκυνθο.

        Ωστόσο, οι όροι που επιβλήθηκαν στην Τουρκία με τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή το 1774 για την ελεύθερη κίνηση πλοίων με ρωσική σημαία έδωσε ευκαιρία στους κατοίκους των ελληνικών νησιών να χρησιμοποιούν καράβια με ρωσική σημαία, να αναπτύξουν την ναυσιπλοΐα, να εκπαιδεύσουν ικανούς ναυτικούς και με τα ταξίδια στις διάφορες χώρες του κόσμου να διευρύνουν τους ορίζοντές τους, τις γνώσεις τους για τον κόσμο και να βελτιώσουν θεαματικά την οικονομική τους κατάσταση. Πολλοί πλοιοκτήτες των ελληνικών νησιών έγιναν πλούσιοι και οι έλληνες ναυτικοί έγιναν από τους καλύτερους του κόσμου. Πολλοί έλληνες εγκαταστάθηκαν σε χώρες του εξωτερικού, ασχολήθηκαν με το εμπόριο, άλλοι νεαροί έλληνες σπούδαζαν σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και σημαντικές ελληνικές κοινότητες δημιουργήθηκαν στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης και της Ρωσίας, ακόμη και μέχρι την Ινδία.

΄Ενας διαπρεπής έλληνας του εξωτερικού ήταν και ο Ρήγας Φεραίος. Ο ΡΦ οραματίστηκε μια επανάσταση από όλους τους λαούς της Βαλκανικής για την αποτίναξη της οθωμανικής τυραννίας, η οποία για όλους ήταν κοινή και απαιχθής. Στη θέση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οραματιζόταν τη δημιουργία μιας Ελληνικής Δημοκρατίας οργανωμένης πάνω στις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης.

Ο Ρήγας 1857-1798 (το όνομά του ήταν Αντώνιος Κυριαζής) ήταν γιος εμπόρου από το Βελεστίνο του Βόλου ή αρχαίες Φερές, εξού και τα ονόματα Βελεστινλής ή Φεραίος. Σπούδασε σε τοπικά σχολεία της περιοχής Βόλου αλλά σε νεαρή ηλικία αναγκάστηκε να φύγει για στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί έμαθε γλώσσες και έγινε Γραμματέας του φαναριώτη ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρου Υψηλάντη (παππού του αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας) και κατόπιν του Νικολάου Μαυρογένους. Το 1790 μετακινήθηκε στη Βιέννη όπου υπήρχε μεγάλη ελληνική κοινότητα.

Στη Βιέννη άρχισε να μεταφράζει διάφορα βιβλία από τα Γαλλικά. ΄Αρχισε, επίσης, να επεξεργάζεται την ιδέα της επανάστασης ιδρύοντας κάποια μυστική οργάνωση και γράφοντας μια διακήρυξη ανθρώπινων δικαιωμάτων στην οποία ενσωματώνονταν πολλές από τις αξίες για δημοκρατία και ισότητα που διακηρύχτηκαν από την Αμερικανική Επανάσταση του 1776 και τη Γαλλική του 1789. Τον Οκτώβριο του 1797 τύπωσε μυστικά τρεις χιλιάδες αντίτυπα μιας επαναστατικής διακήρυξης, ενός Συντάγματος του κράτους που θα διαδεχόταν την κατάρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το Θούριο και τη Χάρτα της Ελλάδας. Το Σύνταγμα ήταν περισσότερο δημοκρατικό από τα πρότυπά του που ήσαν τα γαλλικά συντάγματα του 1793 και 1795. Περιέγραφε τη δομή μιας νέας ελληνικής πολιτείας η οποία θα ήταν πολυεθνική, όπως η Βυζαντινή ή η Οθωμανική αλλά θα ήταν δημοκρατική. Στην Πολιτεία αυτή θα κυριαρχούσε η Ελευθερία και η ισότητα όλων των πολιτών, όλων των εθνοτήτων της και όλων των θρησκειών τους, ενώπιον του νόμου. Το Σύνταγμα περιείχε ορισμένα στοιχεία ουτοπιστικού σοσιαλισμού. Στην πολιτεία αυτή η παιδεία όλων θα ήταν υποχρεωτική και για τα δυο φύλα.

Ο Θούριος ήταν ένα πολεμικό τραγούδι, ένας ύμνος στην ελευθερία του ανθρώπου, ένα εγερτήριο σάλπισμα για την απελευθέρωση όλων των λαών της Βαλκανικής από τον οθωμανικό ζυγό. Ο Σουλτάνος παρουσιάζεται στο ποίημα ως το σύμβολο της γενικής τυραννίας η οποία καταπιέζει το ίδιο και ΄Ελληνες και Τούρκους και όλες τις εθνότητες που ζούνε στη δουλεία. Οι φίλοι της ελευθερίας ζούνε στους περιορισμούς της παρανομίας ΄στις σπηλιές, στες ράχες, στα βουνά’ ή αν ακόμη αναδείχτηκαν σε υψηλές θέσεις στο κράτος του Σουλτάνου, η παραμικρή δυσμένεια του τυράννου τους οδηγεί στην καταστροφή τους

:
«Ως πότε παλικάρια να ζούμε στα στενά,/ μονάχοι σα λιοντάρια στες ράχες, στα βουνά./ Κάλλιο είναι μιας ώρας ελεύθερη ζωή/ παρά σαράντα χρόνους, σκλαβιά και φυλακή.


...Βεζύρης, δραγουμάνος, αφέντης κι αν σταθείς/ ο τύραννος αδίκως σε κάνει να χαθείς...


...Ο Σούτζος, κι ο Μουρούζης, Πετράκης, Σκαναβής/ Γκίκας και Μαυρογένης,

καθρέπτης είν’ να δεις.»


Στον Θούριο απηχούνται οι ιδέες του Ρήγα που παρουσιάζονται στο Σύνταγμά του και τη Χάρτα της Ελλάδος: «Οι νόμοι να’ ν’ ο πρώτος, και μόνος οδηγός...» Με μια κοινή ορμή, μια πολυεθνική κοινωνία, όλοι μαζί στον αγώνα «Βούλγαροι κι Αρβανίτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί/ ...Για την ελευθερίαν να ζώσωμεν σπαθί...». Καλύτερα να πολεμάει και να πεθάνει κάποιος για την πατρίδα του παρά να έχει αξιώματα σε άλλες χώρες. Οι ξενητεμένοι που έφυγαν λόγω της τυραννίας οφείλουν να επισρέψουν να μπουν στον αγώνα. ΄Ολοι θα είναι ευπρόσδεκτοι όσοι ενωθούν στον κοινό αγώνα αλλά όσοι εναντιωθούν «εκείνοι και δικοί μας, αν είναι, ας χαθούν».

Η Χάρτα της Ελλάδος τους περιλάμβανε όλους, τα ‘καπλάνια’ του Μαυροβουνιού, τους ΄σταυραητούς’ του Ολύμπου, τα ‘αδέλφια’ των ποταμών Σάββα και Δούναβη, τους Μαυροθαλασσινούς, τους Λαζούς, τους ναυτικούς των ελληνικών νησιών, ακόμη και τους Μαλτέζους. Περιλαμβάνει τη Βλαχία, τη Μικρά Ασία, τη Συρία, την Αίγυπτο - από τη Βοσνία ως την Βόρεια Αφρική: «Να ανάψουμε μια φλόγα, σε όλην την Τουρκιά/ να τρέξει από τη Μπόσνα, και ως την Αραπιά».

΄Οσοι υπηρετούν στο οθωμανικό ναυτικό (που συνήθως ήσαν ΄Ελληνες νησιώτες) καλούνται να του βάλουν φωτιά και ο αντάρτης Πασάς του Διβινίου Πασβαντζιόγλου (που ήταν φίλος του Ρήγα) καλείται να ενωθεί με τους ραγιάδες και να πολεμήσει και αυτός την τυραννία. ΄Ολοι να ενωθούν και Χριστιανοί και Τούρκοι, και ασφαλώς παράδοξο, όλοι κάτω από ‘τον σταυρόν’ «στη διακιοσύνην, να σκύψη ο εχθρός./ Ο κόσμος να γλυτώση από αύτην την πληγή/ κι ελεύθεροι να ζώμεν, αδέλφια εις την γη.» Το ποίημα αποτελείται από 128 στίχους -γραμμές- αλλά συνήθως τραγουδούνται οι τρεις πρώτες στροφές.

Τον Δεκέμβριο του 1797 ο Ρήγας έστειλε επιστολή και δέματα με αντίτυπα του παραπάνω επαναστατικού υλικού σε φίλο του έμπορο στην Τεργέστη και λίγο μετά ακολούθησε και ο ίδιος με μερικούς αφοσιωμένους φίλους του, πιθανόν να έρθει σε επαφή με τον Ναπολέοντα  καινα μεταβούν στη Νότια Ελλάδα για να μεταδώσουν το ευαγγέλιο της επανάστασης. Ο φίλος του Ρήγα έλειπε και η επιστολή και τα δέματα ανοίχτηκαν από τον συνέταιρό του ο οποίος ειδοποίησε την Αυστραιακή αστυνομία. Η αστυνομία συνέλαβε τον Ρήγα και 17 άλλους συνεργάτες του για διασπορά επαναστατικών διακηρύξεων, μόλις αυτοί έφτασαν στην Τεργέστη.

Ο 25χρονος Χριστόφορος Περραιβός διασώθηκε γιατί καθ’ υπόδειξη του Ρήγα επικαλέστηκε Γαλλική υπηκοότητα. ΄Αλλοι που ήταν Αυστριακής ή Ρωσικής υπηκοότητας απελάθηκαν από την Αυστρία και οι περιουσίες τους δημεύτηκαν. Εφτά άλλοι και ο Ρήγας που είχαν Τουρκική υπηκοότητα παραδόθηκαν στις οθωμανικές αρχές του Βελιγραδίου, οι οποίες, ύστερα από οδηγίες της Υψηλής Πύλης, τους στραγκάλισαν στις 24 Ιουνίου 1798 και έριξαν τα πτώματά τους στον ποταμό Σάββα, διαδίδοντας ότι πνίγηκαν ενώ προσπαθούσαν να δραπετεύσουν.

O Ρήγας, λοιπόν, είναι ένας βάρδος, πρωτεργάτης και πρωτομάρτυρας της Ελληνικής επανάστασης που θανατώθηκε τον Ιούνιο του 1798, το χρόνο που στη Ζάκυνθο γεννήθηκε ο εθνικός ποιητής Διονύσιος Σολωμός. Η μυστική του οργάνωση και τα σχέδιά του για άμεση επανάσταση δεν καρποφόρησαν αλλά οι σπόροι των ιδεών του άρχισαν σύντομα να φουντώνουν με τη δημιουργία μυστικών οργανώσεων για προετοιμασία της επανάστασης και κυρίως με τη δημιουργία της Φιλικής Εταιρείας το 1814 στην Οδησό. Ο Διονύσιος Σολωμός, στον «΄Υμνο εις την Ελευθερίαν», θυμίζει στην αναστημένη ελευθερία τη φωνή του Ρήγα για την αφύπνηση και εξέγερση των Ελλήνων: «και του Ρήγα σου απεκρίθη πολεμόκραχτη η φωνή».

Ο Θούριος τραγουδιόταν στις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού και τις σκλαβωμένες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για τις επόμενες δυο δεκαετίες, μέχρι το 1821. Και εξακολουθεί να τραγουδιέται μέχρι σήμερα.

 

 O Αδαμάντιος Κοραής θεωρείται πρωτεργάτης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και δάσκαλος του Γένους. Με τον όρο Διαφωτισμός στην Ευρώπη περιγράφεται το φιλοσοφικό κίνημα, από τον 17ο ως τον 19ο αιώνα,  που έστρεψε την προσοχή του ανθρώπου προς τον ορθολογισμό, την επιστημονική έρευνα και την απομάκρυνση από τις προλήψεις και δεισιδαιμονίες του μεσαίωνα. Είναι μια στροφή προς τις ανθρωπιστικές σπουδές αλλά και τις θετικές επιστήμες, όπως συμβολικά μαρτυρείται με τη διδασκαλία του Γαλιλέου ότι η γη είναι στρογγυλή και περιφέρεται γύρω από τον ήλιο, και τη θεωρία του νόμου της βαρύτητας του  Νεύτωνα. Με το Διαφωτισμό η έμφαση δίνεται στη μαρτυρία των αισθήσεων ως πρωταρχικές πηγές της γνώσης και την προώθηση ιδεών και αξιών, όπως της ελευθερίας, της προόδου, της συνταγματικής διακυβέρνησης, της ανοχής, της ισότητας, της αδελφοσύνης, της ανεξιθρησκείας, του διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας. Η φιλοσοφία του Διαφωτισμού αναπτύσσεται παράλληλα με τις αλλαγές που επέφερε η βιομηχανική επανάσταση. Επέκρινε την κυριαρχία του απολυταρχισμού και των δογμάτων, έφερε στο προσκήνιο τον κυρίαρχο ρόλο της μέσης τάξης και επεξέτεινε την έρευνα σε τομείς όπως η κοινωνία, η πολιτική, η οικονομία, κ.α. Οι αξίες του Διαφωτισμού εκφράστηκαν από τα βιβλία των φιλοσόφων διανοητών και πολλές βρήκαν την απήχησή τους στις διακηρύξεις της Αμερικανικής Επανάστασης του 1776 και της Γαλλικής Επανάστασης του 1789.

    Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός είναι όρος που διαμορφώθηκε από τον Κ. Θ. Δημαρά. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός αναπτύχθηκε τον 18ο αιώνα, κυρίως από το 1750 ως το 1821. Οι κύριοι τομείς στους οποίους  έγινε εμφανής είναι η στροφή στην παιδεία, στη μελέτη των κλασικών κειμένων, τη γλώσσα, τη διαμόρφωση της εθνικής συνείδεισης, τον προσανατολισμό προς την απελευθέρωση της Ελλάδας και την εγκατάλειψη της μοιρολατρικής στάσης, όσον αφορά τη θέση του ΄Ελληνα υπό τον οθωμανικό ζυγό. Η δραστηριοποίηση κυρίως στους τομείς αυτούς δεν σημαίνει ότι το νεοελληνικό διαφωτιστικό κίνημα δεν διατήρησε επαφή με τις εξελίξεις του Διαφωτισμού των Ευρωπαϊκών χωρών. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός είναι το αποτέλεσμα των σημαντικών αλλαγών και εξελίξεων της Ελληνικής κοινωνίας που σημειώθηκαν το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα με τη δημιουργία ελληνικών παροικιών σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις και την αύξηση του εμπορίου και του ελληνικού εμπορικού στόλου. Οι΄Ελληνες έμποροι και λόγιοι έρχονταν σε επαφή, ή δραστηριοποιούνταν στις παροικίες του εξωτερικού και γνώρισαν από κοντά τις εξελίξεις του ευρωπαϊκού πνεύματος. Η εξάπλωση της τυπογραφίας συνέβαλε στη μετάφραση βιβλίων των διαφωτιστών από τις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Κατά τον Δημοσθένη Κούρτοβικ, «Η Ελληνική Επανάσταση ήταν η μόνη, μετά τη Γαλλική, νικηφόρα ευρωπαϊκή επανάσταση που εμπνεόταν από τις ιδέες του Διαφωτισμού».

    Οι Ρήγας Φεραίος και Αδαμάντιος Κοραής είναι δυο κύριοι εκπρόσωποι αυτού του Νεοελληνικού διαφωτισικού κινήματος που δραστηριοποιήθηκαν σε μεγάλες παροικίες του εξωτερικού. Ο Ρήγας, ο πρωτομάρτυρας της ιδέας της Ελληνικής Επανάστασης θανατώθηκε από τους Τούρκους το 1798 με εφτά άλλους συντρόφους του. Η συμβολή του Αδαμντίου Κοραή είναι περισσότερο ως δάσκαλου και φιλόσοφου, αφυπνηστική και εκπαιδευτική.

Ο Αδαμάντιος Κοραής γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1848 από οικογένεια εμπόρων που κατάγονταν από τη Χίο. ΄Ηταν το πρώτο από τα 8 παιδιά της οικογένειας από τα οποία έζησαν μόνο δύο. ΄Εμαθε τα πρώτα γράμματα στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης όπου, σύμφωνα με τον ίδιο, η διδασκαλία ήταν «πολλά πτωχή συνοδευώμενη με ραβδισμόν πλουσιοπάροχον». Σε νεαρή ηλικία, το 1771, στάλθηκε στο ΄Αμστερνταμ της Ολλανδίας ως εμπορικός αντιπρόσωπος της εταιρείας μεταξιού του πατέρα του που είχε έδρα τη Σμύρνη.  Στο ΄Αμστερνταμ διέμηνε 6 χρόνια αλλά αποστρεφόταν τον εμπορικό βίο και κατέβαλε περισσότερη προσπάθεια στην εκμάθηση γλωσσών και γνώσεων. Το 1778 επέστρεψε στη Σμύρνη.

Το 1782 μετέβηκε στο Μοντπελιέ της Γαλλίας όπου για έξι χρόνια σπούδαζε Ιατρική αλλά κατόπιν έζησε στο Παρίσι και εργάστηκε ως μεταφραστής αρχαίων κειμένων. ΄Εζησε από κοντά τη Γαλλική Επανάσταση του 1789. Από το 1805 άρχισε τις μεταφράσεις 16 τόμων αρχαίων κειμένων στη νέα Ελληνική που αποτέλεσαν τη βάση της «Ελληνικής Βιβλιοθήκης» του. Στους τόμους αυτούς έγραψε για τον καθένα εκτεταμένα προλογικά σημειώματα όπου έκφρασε τις ιδέες του για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Επίσης έγραψε έναν μεγάλο αριθμό επιστολών. Με δική του υπόδειξη εκδόθηκε το περιοδικό «Ερμής ο Λόγιος» στη Βιέννη το 1811. Το περιοδικό κυκλοφορούσε ως το 1821 όταν «οι Αυστριακές αρχές τού επέβαλαν να δημοσιεύσει τον αφορισμό που είχε εκδόσει ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ εναντίον των επαναστατών. Ο αφορισμός δημοσιεύτηκε σε παράρτημα αλλά το περιοδικό διέκοψε την έκδοσή του». (Κων. Θ. Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, σ. 202)

    Στη γραφή του εισηγήθηκε την υιοθεσία ενός γλωσσικού ιδιώματος απλής νεοελληνικής που το θεωρούσε Μέση Οδό, μια μέση λύση. Το πρόβλημα της περιόδου ήταν σε ποιο γλωσσικό ιδίωμα θα έπρεπε να γράφουν οι έλληνες συγγραφείς. Η Εκκλησία υποστήριζε το αρχαιοπρεπές εκκλησιαστικό ιδίωμα. ΄Αλλοι δεν ήθελαν τίποτα λιγότερο από την υιοθέτηση της Αττικής διαλέκτου. Μια άλλη ομάδα υποστήριζε τη γραφή στο καθομιλούμενο ιδίωμα της περιόδου. Δεν υπήρχε, όμως, ένα αλλά πολλά τοπικά ιδιώματα τα οποία ήσαν γεμάτα από τουρκικές, ξένες και τοπικιστικές λέξεις. Ο Κοραής εισηγήθηκε και έγραφε σε ένα ιδίωμα  μέσης λύσης προσιτό σε όλους, δηλαδή στην ομιλούμενη γλώσσα αλλά διορθωμένη, αποφεύγοντας τη χρήση τουρκικών, ξένων και τοπικιστικών λέξεων. ΄Οπως έγραψε:

 «Η γλώσσα είναι εν από τα πλέον αναπολοτρίωτα του έθνους κτήματα.  Από το κτήμα τούτο μετέχουν όλα τα μέλη του έθνους με δημοκρατικήν, να είπω ούτως, ισότητα....»

 Η  βάση του νέου γλωσσικού οργάνου πρέπει να είναι η ομιλούμενη γλωσσα «την οποίαν μόνην είναι δυνατόν να φέρωμεν εις τελειότητα.» (Δημαράς, σ. 203) Το ιδίωμα αυτό, αργότερα, ονομάστηκε Καθαρεύουσα. Ωστόσο, ο Κοραής αποσκοπούσε στην καθιέρωση μιας απλής πανελλήνιας γλώσσας κατανοητής από όλους και απαλλαγμένης από τις τουρκικές και άλλες ξένες λέξεις. Δεν είχε τίποτα να κάνει με τη μεταγενέστερη εξέλιξη της Καθαρεύουσας στον 19ο και 20ο αιώνα όταν η γλώσσα γινόταν όλο και περισσότερο ένα τεχνητό ιδίωμα που επιχειρούσε να χρησιμοποιήσει το αττικό λεξιλόγιο και σύνταξη.

    Ο Κοραής πίστευε στη δύναμη της παιδείας και υποστήριζε ότι το έθνος για να απελευθερωθεί χρειαζόταν πρώτα ο λαός να μορφωθεί και αυτό θα έπαιρνε αρκετές δεκαετίες, το έβλεπε να γίνεται μετα το 1850. Για το σκοπό αυτό παρακινούσε διάφορους πλούσιους έλληνες να ιδρύουν σχολεία στις διάφορες πόλεις της Ελλάδας.

    Το 1798, λίγο μετά τη σύλληψη αλλά πριν την εκτέλεση του Ρήγα και των εφτά  συντρόφων του, κυκλοφόρησε από το Πατριαρχικό τυπογραφείο της Κωνσταντινούπολης ένα μικρού μεγέθους βιβλίο με τον τίτλο «Διδασκαλία Πατρική». Το βιβλίο κατέκρινε τις ιδέες της Ελευθερίας και Ισότητας οι οποίες προέρχονταν από τη Γαλλική επανάσταση και τις ιδέες του Διαφωτισμού και υποστήριζε ότι η τουρκική δουλεία ήταν δημιούργημα της θεϊκής πρόνοιας για να προστατεύσει το ορθόδοξο ποίμνιο από τις αιρέσεις. Το βιβλίο έφερε το όνομα του Πατριάρχη Ιεροσολύμων, ΄Ανθιμου, που την περίοδο εκείνη ήταν ετοιμοθάνατος, αλλά ανάρρωσε και το διέψευσε. ΄Αλλοι αποδίδουν το κείμενο στον ίδιο τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ ή τον μετέπειτα ανακηρυχθέντα άγιο, Αθανάσιο Πάριο. Στο κείμενο αυτό απάντησε ο Αδαμάντιος Κοραής με το κείμενο «Διδασκαλία Αδελφική» όπου στηλίτευε το πνεύμα της εθελοδουλείας που μετέδιδε το κείμενο της «Πατρικής Διδασκαλίας».

    Η επανάσταση των Ελλήνων, κατά τον Κοραή, θα έπρεπε να έρθει όταν το επίπεδό του λαού με την εκπαίδευση θα είχε ανεβεί, ώστε μετά την απελευθέρωση να έχουν δημοκρατικό σύνταγμα και καλή διαχείριση της ελευθερίας τους. Γι’ αυτό το 1825 με το φούντωμα του εμφυλίου πολέμου έγραψε ότι ο αγώνας άρχισε «προ του πρέποντος καιρού». «Ελευθερώσαμεν την ελληνικήν γην από τους Τούρκους· αλλά πόσοι και ποίοι εξ ημών ελευθέρωσαν και τας ψυχάς των από τα μιαρά των Τούρκων φρονήματα;» (Δημαράς, σ.199) Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση το 1827  έκφρασε προς τον Κοραή την εθνική ευγνωμοσύνη.

    Ο Κοραής ζούσε στη Γαλλία και υποστήριζε τους Γάλλους. Ωστόσο, πίστευε ότι οι ΄Ελληνες θα έπρεπε μόνοι τους να επιδιώξουν την απελευθέρωσή τους, μη στηριζόμενοι στους Ρώσους που τους ονόμαζε Κοζάκους ή τους ΄Αγγλους που τους θεωρούσε Τούρκους χωρίς περιτομή. Πίστευε ότι οι ξένοι επιδίωκαν τους δικούς τους σκοπούς και όχι την απελευθέρωση των Ελλήνων. Ο Κοραής αλληλογραφούσε με τον πρώην Πρόεδρο των ΗΠΑ, Τόμας Τζέφερσον κατά τη διάρκεια της Επανάστασης και συνέβαλε στη δημιουργία Φιλελληνικών οργανώσεων για τη στήριξή της.  Πέθανε στο Παρίσι στις 6 Απριλίου 1833.

    Ο Κοραής ήταν επικριτικός προς τον Αθανάσιο Πάριο για τα αντιδιαφωτιστικά του κηρύγματα και τα φιλοτουρκικά του αισθήματα  και προς τον Ιωάννη Καποδίστρια για την αυταρχική πολιτική του. Μερικοί νεότεροι μελετητές, όπως η Μαρία Μαντουβάλου του Πανεπιστημίου Αθηνών, ή άλλοι προσκείμενοι σε εκκλησιαστικούς κύκλους είναι για τους παραπάνω λόγους σφοδρά επικριτικοί κατά του Κοραή. Κατά την άποψή μου, 200 χρόνια μετά το 1821, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να ακούσουμε όλες τις απόψεις και να εξετάσουμε με νηφαλιότητα τις συνεισφορές και τα θετικά και τα αρνητικά σημεία τόσο του Ρήγα, όσο και του Κοραή, και του Καποδίστρια και όλων όσων συνέβαλαν ή συμμετείχαν, με διάφορους τρόπους, στην Ελληνική Επανάσταση.

Ιούλιος 2020

(Ο Δρ Χρήστος Ν. Φίφης  είναι επίτιμος ερευνητής στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου La Trobe)

 

Βιβλιογραφία

Ανωνύμου του ΄Ελληνος, Ελληνική Νομμαρχία, ΄Ητοι Λόγος περί     Ελευθερίας, Βιβλιοεκδοτική, Αθήνα, 1957.

 Δημαράς, Κ. Θ., Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας,                   5η έκδοση, ΄Ικαρος, Αθήνα, 1972.

Περαιβός Χριστόφορος, Βιογραφία Ρήγα Φεραίου, Αθήναι, 1860.

Campbell John and Philip Sherrard, Modern Greece, Preager,                   London printing, England, 1968.

Clogg Richard, A Concise History of Greece, (2nd edition),      Cambridge University Press, UK, 1992.

Brewer David, The Flame of Freedom, The Greek War of       Independence, 1821 – 1833, John Murray Ltd, London, 2001

Dakin Douglas, The Greek Struggle for Independence1821-1933,    B. T. Batsford, London, 1973.

   

 





 
 
 

 

Disclaimer
While every effort has been made by ANAGNOSTIS to ensure that the information on this website is up to date and accurate, ANAGNOSTIS  does not give any guarantees, undertakings or warranties in relation to the accuracy completeness and up to date status of the above information.
ANAGNOSTIS will not be liable for any loss or damage suffered by any person arising out of the reliance of any information on this Website

.Disclaimer for content on linked sites
ANAGNOSTIS accepts no responsibility or liability for the content available at the sites linked from this Website.
Το περιοδικό δεν ευθύνεται για το περιεχόμενο άρθρων των συνεργατών.

Anagnostis  P.O.Box 25 Forest Hill 3131 Victoria Australia
 enquiry@anagnostis.info